Trung tâm Ung bướu – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ đóng vai trò là cơ sở điều trị ung thư mũi nhọn cho toàn bộ khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Nhằm hoàn thiện quy trình điều trị toàn diện bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và làm dịu triệu chứng, Khoa Chăm sóc giảm nhẹ chính thức được thành lập từ ngày 06/01/2025, thực hiện sứ mệnh cung cấp các giải pháp y khoa nhân văn và thiết thực.
Sứ mệnh nhân văn và sự giao thoa giữa chăm sóc giảm nhẹ với dinh dưỡng lâm sàng tại Phú Thọ
BS Kiều Thị Kim Lanh – Khoa Chăm sóc giảm nhẹ tư vấn cho người bệnh
Nhằm tối ưu hóa hiệu quả kiểm soát các triệu chứng thực thể, Khoa Chăm sóc giảm nhẹ được trang bị hệ thống trang thiết bị đồng bộ như hệ thống oxy trung tâm, monitor theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, máy siêu âm tại giường và bơm tiêm điện. Bên cạnh việc kiểm soát các cơn đau về thể xác bằng các kỹ thuật can thiệp chuyên sâu, một trong những mục tiêu cốt lõi của Khoa là tư vấn và can thiệp dinh dưỡng lâm sàng chuyên biệt. Sự phối hợp này được xem là yếu tố nền tảng giúp ngăn ngừa tình trạng suy mòn, cải thiện thể trạng và tạo điều kiện tối ưu để người bệnh đáp ứng tốt các phác đồ điều trị đặc hiệu.
Dinh dưỡng trong chăm sóc giảm nhẹ không chỉ đơn thuần là việc cung cấp thực phẩm, mà là một liệu pháp điều trị lâm sàng có kiểm soát. Ở những người bệnh ung thư giai đoạn tiến triển và giai đoạn muộn, ranh giới giữa việc hỗ trợ dinh dưỡng tích cực và việc giảm thiểu gánh nặng chuyển hóa rất mong manh. Việc can thiệp dinh dưỡng sớm, đúng thời điểm và cá thể hóa giúp duy trì chức năng miễn dịch, giảm thiểu độc tính của hóa – xạ trị, hạn chế tối đa số lần nhập viện ngoài ý muốn và kéo dài thời gian sống có chất lượng cho người bệnh.
Cơ chế bệnh lý và các giai đoạn lâm sàng của hội chứng suy mòn
Hội chứng suy mòn trong ung thư (Cancer Cachexia) là một hội chứng đa yếu tố đặc trưng bởi sự suy giảm liên tục khối lượng cơ xương, có hoặc không kèm theo sự mất mát khối lượng mỡ. Khác với tình trạng đói ăn thông thường (nhất là khi cơ thể ưu tiên phân hủy mô mỡ để bảo tồn cơ), suy mòn ung thư là một rối loạn chuyển hóa phức tạp do phản ứng viêm hệ thống được kích hoạt bởi khối u. Khối u giải phóng các cytokine tiền viêm (như IL-1, IL-6, TNF-alpha), biến đổi sâu sắc hệ thống nội tiết và chuyển hóa, dẫn đến hiện tượng tăng dị hóa protein cơ, giảm đồng hóa và rối loạn lipid máu. Quá trình này làm gia tăng tiêu hao năng lượng ngay cả khi người bệnh nghỉ ngơi, dẫn đến việc sụt cân không kiểm soát dù được bổ sung đầy đủ calo.
ThS. BS Bùi Hải Đăng thăm khám cho người bệnh
Để chẩn đoán và phân loại hội chứng này một cách chính xác, các chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng dựa trên các tiêu chí nghiêm ngặt về chỉ số khối cơ thể (BMI), tốc độ sụt cân không chủ ý và mức độ suy kiệt thể chất. Đặc biệt, sự tồn tại của tình trạng “suy mòn thể béo phì” (sarcopenic obesity) là một thách thức lớn trong lâm sàng, khi lượng mỡ cơ thể hoặc hiện tượng giữ nước (phù nề) che lấp đi tình trạng hủy hoại và teo cơ nghiêm trọng bên dưới, khiến nhiều người bệnh bị bỏ qua cơ hội can thiệp sớm.
Chiến lược can thiệp dinh dưỡng cá thể hóa và các biện pháp chuẩn bị trước điều trị
Để đối phó với hội chứng suy mòn, việc thiết lập nhu cầu năng lượng và các đại lượng dưỡng chất phải được tính toán dựa trên thể trạng thực tế của từng người bệnh. ESPEN khuyến cáo nhu cầu năng lượng cho người bệnh ung thư tương tự như người khỏe mạnh, dao động từ 25-30 kcal/kg/ngày để duy trì sự cân bằng chuyển hóa cơ bản. Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng nhất là phải bổ sung lượng protein vượt trội, đạt từ 1.0 – 1.5 g/kg/ngày để bù đắp lượng cơ xương bị mất do dị hóa.
Song song với việc bù đắp năng lượng, công tác chuẩn bị dinh dưỡng trước và trong quá trình điều trị đặc hiệu đóng vai trò quyết định đến khả năng dung nạp phác đồ của người bệnh. Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc chủ động chuẩn bị thể trạng tốt giúp giảm đáng kể tỷ lệ biến chứng và rút ngắn thời gian nằm viện.
Quy trình phối hợp đa chuyên khoa và giải pháp suất ăn bệnh lý tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ
Mô hình can thiệp dinh dưỡng tại Khoa Chăm sóc giảm nhẹ – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ được vận hành theo quy trình phối hợp đa chuyên khoa chặt chẽ. Kế hoạch can thiệp không thực hiện đơn độc mà có sự liên kết hữu cơ giữa bác sĩ điều trị ung thư, bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ, chuyên gia dinh dưỡng tiết chế và đội ngũ điều dưỡng lâm sàng.
Ngay khi nhập viện, người bệnh được thực hiện sàng lọc nguy cơ dinh dưỡng hệ thống. Dựa trên kết quả phân loại, bác sĩ điều trị và cán bộ Khoa Dinh dưỡng – Tiết chế sẽ tiến hành hội chẩn lâm sàng tại giường để thiết lập chế độ ăn bệnh lý phù hợp với giai đoạn bệnh và khả năng hấp thu của người bệnh.
Nhằm đảm bảo tính thực tiễn và tuân thủ điều trị, Bệnh viện cung cấp trực tiếp các suất ăn bệnh lý chuyên biệt đến tận buồng bệnh. Các suất ăn này được thiết kế dựa trên các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về mặt định lượng dinh dưỡng, kỹ thuật chế biến phù hợp với người bệnh rối loạn nuốt và được kiểm soát chặt chẽ về an toàn thực phẩm từ khâu bảo quản, chế biến đến vận chuyển. Định kỳ, mạng lưới dinh dưỡng Bệnh viện tổ chức các chuyên đề sinh hoạt và tập huấn thực hành lâm sàng để cập nhật các giải pháp chăm sóc mới nhất cho đội ngũ điều dưỡng và người nhà bệnh nhân.
Để người nhà người bệnh dễ dàng định lượng, xây dựng thực đơn và chuẩn bị bữa ăn hàng ngày, nguyên tắc phân bổ các nhóm chất dinh dưỡng được chuẩn hóa theo mô hình Tháp dinh dưỡng tiết chế chuyên biệt dưới đây, dựa trên khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (WCRF) và Hiệp hội Dinh dưỡng Lâm sàng Châu Âu (ESPEN):
Hướng dẫn can thiệp dinh dưỡng cho người bệnh ung thư theo triệu chứng
Dưới đây là cẩm nang hướng dẫn can thiệp dinh dưỡng cho người bệnh ung thư theo triệu chứng giúp người chăm sóc chủ động điều chỉnh chế độ ăn tương ứng với các tác dụng phụ của hóa – xạ trị hoặc diễn tiến tự nhiên của bệnh:
Triết lý chăm sóc làm dịu và nâng đỡ tâm lý xã hội toàn diện
Trong những năm tháng cuối đời của người bệnh ung thư, triết lý “Comfort Care” (Chăm sóc làm dịu) – đặt nhân phẩm, sự thoải mái và chất lượng sống của người bệnh làm trọng tâm – có vai trò rất quan trọng. Giai đoạn này, mục tiêu của can thiệp dinh dưỡng không còn là nỗ lực đảo ngược tình trạng sụt cân bằng mọi giá, mà chuyển hướng sang làm giảm cảm giác đói, khát, giảm thiểu áp lực ăn uống và đem lại sự dễ chịu tối đa. Việc ép buộc người bệnh ăn khi hệ tiêu hóa đã suy yếu không chỉ không mang lại lợi ích chuyển hóa mà còn gây ra tình trạng đầy bụng, nôn mửa và lo âu cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc.
Bên cạnh can thiệp thể chất, công tác chăm sóc giảm nhẹ toàn diện tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ còn chú trọng sự nâng đỡ mạnh mẽ về mặt tâm lý – xã hội. Đội ngũ điều dưỡng và nhân viên y tế luôn dành thời gian lắng nghe, chia sẻ những lo âu, đồng thời tôn trọng các nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng của người bệnh tại thời điểm cận tử.
Sự hỗ trợ này cũng hướng tới người chăm sóc và gia đình bệnh nhân. Nhờ sự tư vấn dinh dưỡng chuyên nghiệp và việc tiếp cận nguồn suất ăn bệnh lý an toàn, gia đình được giải phóng khỏi gánh nặng chuẩn bị thực đơn phức tạp, giảm bớt áp lực và có thêm thời gian quý giá để trao đi sự yêu thương, chăm sóc tinh thần cho người bệnh.
Thông tin liên hệ hỗ trợ
Để nhận được sự tư vấn trực tiếp từ các chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ tại Khoa Chăm sóc giảm nhẹ thuộc Trung tâm Ung bướu – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, người bệnh và gia đình có thể liên hệ theo các kênh thông tin chính thức sau:
- Địa chỉ: Khoa Chăm sóc giảm nhẹ – Trung tâm Ung bướu – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ: Tầng 6, Nhà F, đường Nguyễn Tất Thành, phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.
- Số điện thoại liên hệ trực tiếp của Khoa: 656.8268
- Tổng đài tư vấn khám chữa bệnh (miễn phí cước cuộc gọi): 888.989.
Tác giả: BSCKII Nguyễn Xuân Quý – TS Nguyễn Thị Lan Hương
