Điều trị ung thư hiện đại không chỉ tập trung vào kiểm soát khối u mà còn chú trọng duy trì thể trạng và chất lượng cuộc sống của người bệnh trong suốt quá trình điều trị.
Theo BSCKII Nguyễn Xuân Quý – Trưởng khoa Chăm sóc giảm nhẹ, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, quá trình điều trị ung thư hiệu quả không chỉ dựa vào các phương pháp điều trị đặc hiệu mà còn cần sự phối hợp giữa bác sĩ ung bướu, bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ, điều dưỡng, chuyên gia dinh dưỡng, chuyên viên phục hồi chức năng cùng người bệnh và gia đình người bệnh. Một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người bệnh ung thư và cần được quan tâm ngay từ thời điểm chẩn đoán là chăm sóc về dinh dưỡng. Việc đánh giá tình trạng dinh dưỡng và có biện pháp hỗ trợ phù hợp, kịp thời có thể giúp người bệnh duy trì thể trạng, hạn chế suy kiệt, tăng khả năng dung nạp điều trị, giảm nguy cơ biến chứng và tạo điều kiện để hoàn thành phác đồ theo kế hoạch, qua đó góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Suy dinh dưỡng – Vấn đề thường gặp ở người bệnh ung thư
Trong thực hành lâm sàng, suy dinh dưỡng gặp ở khoảng 30–80% người bệnh ung thư, tùy theo loại ung thư, giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị.
Không phải người bệnh nào suy dinh dưỡng cũng gầy hoặc sụt cân rõ rệt. Nhiều trường hợp vẫn có cân nặng bình thường nhưng đã mất đáng kể khối cơ (sarcopenia). Đây là tình trạng khó phát hiện nếu chỉ theo dõi cân nặng, trong khi lại ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng điều trị và tiên lượng bệnh.
Các nghiên cứu cho thấy khoảng 10–20% người bệnh ung thư tử vong do hậu quả của suy dinh dưỡng và mất khối cơ hơn là do sự tiến triển của khối u. Vì vậy, đánh giá dinh dưỡng cần được thực hiện ngay từ khi chẩn đoán và theo dõi xuyên suốt quá trình điều trị.
Dinh dưỡng góp phần nâng cao khả năng đáp ứng điều trị
Trong điều trị ung thư, dinh dưỡng không chỉ giúp duy trì thể trạng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng và hiệu quả điều trị của người bệnh. Một thể trạng tốt giúp người bệnh tăng khả năng dung nạp hóa trị, xạ trị, phẫu thuật, điều trị miễn dịch và điều trị đích; đồng thời giảm nguy cơ nhiễm trùng, biến chứng, chậm lành vết thương và gián đoạn điều trị. Ngược lại, suy dinh dưỡng, đặc biệt là tình trạng mất khối cơ, có thể khiến người bệnh suy giảm thể lực, tăng độc tính điều trị, phải giảm liều hoặc trì hoãn các liệu pháp cần thiết, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị.
Một thực tế đáng lưu ý là nhiều người bệnh chỉ quan tâm đến dinh dưỡng khi đã sụt cân rõ rệt hoặc rơi vào tình trạng suy kiệt. Trong khi đó, quá trình mất khối cơ có thể diễn ra âm thầm ngay từ những giai đoạn đầu của bệnh mà không phải lúc nào cũng biểu hiện qua sự thay đổi cân nặng. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể làm suy giảm đáng kể khả năng đáp ứng điều trị của người bệnh.
Trong điều trị ung thư, không thể chỉ nhìn vào cân nặng để đánh giá thể trạng. Điều quan trọng là phải bảo tồn được khối cơ, bởi khối cơ phản ánh năng lực thể chất và chuyển hóa của cơ thể, đồng thời có liên quan chặt chẽ đến khả năng dung nạp điều trị. Vì vậy, xuyên suốt quá trình điều trị, bên cạnh cân nặng và mức độ sụt cân, bác sĩ cần quan tâm đến thành phần cơ thể, khối lượng cơ và sức mạnh cơ để nhận diện nguy cơ suy giảm thể trạng của người bệnh, BSCKII Nguyễn Xuân Quý cho biết.
Can thiệp dinh dưỡng cho người bệnh ung thư càng sớm hiệu quả càng cao
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Dinh dưỡng Lâm sàng và Chuyển hóa châu Âu (ESPEN), Hiệp hội Ung thư Nội khoa châu Âu (ESMO), Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ (ASCO) và Hiệp hội Dinh dưỡng Ngoài đường tiêu hóa và Đường tiêu hóa Hoa Kỳ (ASPEN), tất cả người bệnh ung thư cần được sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng ngay từ thời điểm chẩn đoán và đánh giá định kỳ trong suốt quá trình điều trị.
Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được:
- Tư vấn chế độ ăn phù hợp.
- Bổ sung dinh dưỡng đường uống khi khẩu phần chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
- Nuôi ăn qua đường tiêu hóa hoặc đường tĩnh mạch khi cần thiết.
Can thiệp dinh dưỡng sớm giúp hạn chế sụt cân, bảo tồn khối cơ, giảm biến chứng và tạo điều kiện để người bệnh tiếp tục điều trị theo đúng kế hoạch.
Protein – Dưỡng chất quan trọng đối với người bệnh ung thư
Người bệnh ung thư thường có nhu cầu protein cao hơn do quá trình viêm và dị hóa kéo dài. Bổ sung đầy đủ protein chất lượng cao giúp duy trì khối cơ, hỗ trợ tái tạo mô, tăng cường miễn dịch và thúc đẩy phục hồi.
Ngoài protein, một số thành phần như HMB và omega-3 cũng được ghi nhận có thể hỗ trợ duy trì khối cơ ở một số nhóm người bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng cần có sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Khoa Chăm sóc giảm nhẹ – Đồng hành cùng người bệnh ung thư
Tại Khoa Chăm sóc giảm nhẹ – Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, người bệnh được sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng ngay từ khi nhập viện, tư vấn chế độ ăn phù hợp với từng giai đoạn điều trị và theo dõi định kỳ nhằm duy trì thể trạng, giảm tác dụng không mong muốn của điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Người bệnh ung thư có nhu cầu tư vấn, hướng dẫn và chăm sóc giảm nhẹ vui lòng liên hệ:
Khoa Chăm sóc giảm nhẹ – Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ: 0210 656 8268
Hoặc Tổng đài tư vấn khám chữa bệnh (miễn phí cước gọi): 1800 888 989 để được tư vấn bởi các chuyên gia đầu ngành Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.
Tác giả: Điều dưỡng Điêu Thị Thu Khoa – Điều dưỡng Trần Thị Thu Thanh
