Trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng luôn giữ vị trí đặc biệt trong tâm thức mỗi người con đất Việt. Việc xây dựng tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” tại đây thể hiện lòng tri ân đối với Người, đồng thời, làm nổi bật sự tiếp nối giữa thời đại Hùng Vương dựng nước và thời đại Hồ Chí Minh giữ nước; góp phần giáo dục truyền thống, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong giai đoạn mới.
Bức ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với cán bộ Đại đoàn Quân Tiên phong tại Đền Hùng
Đền Hùng – Cội nguồn dân tộc và những lời căn dặn của Bác
Từ bao đời nay, các Vua Hùng được tôn vinh là những người có công dựng nên Nhà nước Văn Lang – Nhà nước đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, nơi thờ tự các Vua Hùng, đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, là biểu tượng thiêng liêng của cội nguồn dân tộc, nơi hội tụ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và truyền thống đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trải qua bao biến thiên của lịch sử, Đền Hùng vẫn là nơi đồng bào cả nước hướng về với lòng thành kính và niềm tự hào sâu sắc. Mỗi lần trở về Đất Tổ là một lần mỗi người Việt Nam được nhắc nhớ về nguồn cội, công lao dựng nước của tiền nhân và trách nhiệm gìn giữ non sông.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với Đền Hùng. Ngày 18/02/1946, Người ký Sắc lệnh số 22c.NV/CC, trong đó xác định Giỗ Tổ Hùng Vương ngày 10/3 âm lịch là một ngày kỷ niệm lịch sử. Cũng trong năm 1946, tại Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương.
Đến ngày 02/4/2007, Quốc hội phê chuẩn việc sửa đổi, bổ sung Điều 73 của Bộ luật Lao động, quy định người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương vào ngày Giỗ Tổ Hùng Vương. Từ đó, ngày 10/3 âm lịch trở thành ngày nghỉ lễ toàn quốc.
Phú Thọ vinh dự hai lần đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Đền Hùng. Ngày 19/9/1954, trước khi về tiếp quản Thủ đô Hà Nội, Người gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong và căn dặn: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước. Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Lời căn dặn đã gắn công lao dựng nước của các Vua Hùng với trách nhiệm giữ nước của các thế hệ người Việt Nam.
Trong lần về thăm Đền Hùng ngày 19/8/1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục căn dặn phải “bảo vệ, trồng thêm hoa, cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm, đẹp đẽ và trở thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến tham quan”.
Những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh là định hướng quan trọng đối với việc gìn giữ, tu bổ, bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích lịch sử Đền Hùng. Đền Hùng vì thế không chỉ là nơi tưởng niệm các Vua Hùng mà còn là không gian giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Về căn cứ, cơ sở pháp lý
Việc xây dựng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật về di sản văn hóa và các quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Luật Di sản văn hóa năm 2024 quy định khu vực bảo vệ I – Nơi có các yếu tố gốc cấu thành di tích phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng và không gian. Theo các Quyết định số 552/QĐ-TTg ngày 21/4/2017, số 2260/QĐ-TTg ngày 31/12/2021 và số 801/QĐ-TTg ngày 06/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng được phân định rõ thành khu vực bảo vệ I và khu vực bảo vệ II.
Khu vực bảo vệ I có diện tích 32,2 ha, gồm các đền thờ, lăng Vua Hùng và những công trình, cảnh quan gốc của di tích; tiếp tục được bảo tồn nguyên trạng. Khu vực bảo vệ II có diện tích 812,8 ha, bao gồm Khu Trung tâm lễ hội cùng các khu vực cảnh quan, sinh thái, công trình văn hóa, lịch sử và khu dân cư hiện trạng. Quyết định số 801/QĐ-TTg giữ nguyên khu vực bảo vệ I; đồng thời, bổ sung hạng mục xây dựng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đồi Phân Bùng thuộc Khu Trung tâm lễ hội Đền Hùng, nằm trong khu vực bảo vệ II. Nội dung điều
chỉnh quy hoạch còn xác định các hạng mục phù điêu, khối phụ trợ, khán đài, đường dạo, công trình kiến trúc cảnh quan, sân vườn và cây xanh bao quanh. Không gian được tổ chức gắn kết hài hòa với tổng thể Khu Trung tâm lễ hội, trên diện tích 7,6 ha.
Theo quy mô dự kiến, tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh được làm bằng đồng, cao 7,5 m, thể hiện hình tượng Người ngồi trên bệ đá khối tự nhiên, bảo đảm an toàn, bền vững và phù hợp với không gian rộng mở của Khu Trung tâm lễ hội.
Tượng đài Bác Hồ được đặt tại đồi Phân Bùng, hướng nhìn sang Bức tranh Ngày hội non sông trên Đất Tổ, cao hơn trục hành lễ từ 2,5 m đến 3 m; bảo đảm không che khuất tầm nhìn lên các đền thờ chính và hài hòa với bức phù điêu “Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong” hiện có.
Như vậy, việc xây dựng tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng đảm bảo đầy đủ căn cứ về pháp lý; tuân thủ đúng quy định Luật Di sản văn hóa và quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đồng thời, đây cũng là việc làm cụ thể, thiết thực thể hiện sự tri ân và khẳng định sự kế thừa, sự gắn bó tiếp nối quá khứ với hiện tại.
Không gian giáo dục truyền thống tại vùng Đất Tổ
Việc xây dựng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng có ý nghĩa sâu sắc về giáo dục truyền thống, văn hóa và chính trị – xã hội.
Công trình góp phần hình thành không gian giáo dục cho các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và công lao của các bậc tiền nhân từ thời các Vua Hùng dựng nước đến thời đại Hồ Chí Minh. Đây cũng là nơi để đồng bào và du khách khi về với Đất Tổ bày tỏ lòng tưởng nhớ, thành kính đối với các Vua Hùng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các hạng mục liên quan góp phần hoàn thiện không gian văn hóa của Khu Di tích, tạo điểm nhấn kiến trúc hài hòa, tôn trọng cảnh quan thiên nhiên và các công trình lịch sử hiện hữu; gắn việc thực hành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên với giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.
Công trình đồng thời thể hiện lòng tri ân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát huy giá trị của Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng. Tại đây, câu chuyện dựng nước và giữ nước được tiếp nối trong cùng một dòng chảy lịch sử. Sự kết nối ấy cùng hướng đến những giá trị bền vững: Lòng biết ơn nguồn cội, trách nhiệm gìn giữ non sông và ý thức trao truyền di sản cho các thế hệ mai sau.
Với vị thế đặc biệt của vùng Đất Tổ, Phú Thọ mang trọng trách gìn giữ và phát huy các giá trị của Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng, không chỉ bảo tồn các giá trị vật thể mà còn phát huy chiều sâu lịch sử, văn hóa và tư tưởng của di sản. Sau khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng trở thành điểm đến có ý nghĩa, góp phần hình thành “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” tại vùng Đất Tổ, làm phong phú thêm giá trị văn hóa, giáo dục của Khu Di tích và trao truyền những giá trị thiêng liêng về cội nguồn dân tộc cho các thế hệ mai sau./.
