Sa sút trí tuệ sau đột quỵ (còn gọi là sa sút trí tuệ mạch máu) là một trong những biến chứng thường gặp nhưng lại dễ bị bỏ qua trong quá trình điều trị và chăm sóc người bệnh. Không chỉ ảnh hưởng đến trí nhớ và nhận thức, tình trạng này còn làm suy giảm khả năng sinh hoạt độc lập, tạo gánh nặng lâu dài cho gia đình và xã hội.
Hình minh họa: Sa sút trí tuệ sau đột quỵ
Tổn thương não – Nguyên nhân cốt lõi của suy giảm nhận thức
Sau đột quỵ, não bộ bị tổn thương do thiếu máu nuôi hoặc do xuất huyết não. Những vùng não chịu trách nhiệm về trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ và cảm xúc có thể bị ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau. Khi các tổn thương này tích tụ theo thời gian, đặc biệt trong các trường hợp có nhiều cơn đột quỵ nhỏ lặp lại, chức năng nhận thức sẽ suy giảm rõ rệt.
Không giống với một số dạng sa sút trí tuệ tiến triển chậm, sa sút trí tuệ mạch máu thường diễn biến theo từng “bậc thang” – tức là suy giảm đột ngột sau mỗi lần tổn thương não mới, sau đó ổn định một thời gian rồi tiếp tục xấu đi.
Dấu hiệu nhận biết – Không nên chủ quan
Các biểu hiện của sa sút trí tuệ sau đột quỵ có thể xuất hiện sớm hoặc muộn, tùy thuộc vào mức độ và vị trí tổn thương não. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:
- Giảm trí nhớ, đặc biệt là trí nhớ gần
- Khó tập trung, giảm khả năng xử lý thông tin
- Khó khăn trong lập kế hoạch, tổ chức công việc
- Rối loạn ngôn ngữ, giao tiếp kém hiệu quả
- Thay đổi cảm xúc: dễ cáu gắt, trầm cảm hoặc thờ ơ
- Giảm khả năng tự chăm sóc bản thân
Ở nhiều trường hợp, các triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với biểu hiện “lão hóa bình thường”, khiến người bệnh không được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Yếu tố nguy cơ cần kiểm soát sớm
Tình trạng sa sút trí tuệ sau đột quỵ tăng cao ở những người có các bệnh lý nền và yếu tố nguy cơ như:
- Tăng huyết áp
- Đái tháo đường
- Rối loạn lipid máu
- Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia
- Ít vận động thể lực
- Tuổi cao
Việc không kiểm soát tốt các yếu tố này không chỉ làm tăng nguy cơ đột quỵ tái phát mà còn thúc đẩy quá trình suy giảm nhận thức diễn ra nhanh hơn.
Tiếp cận toàn diện trong chẩn đoán và điều trị
ThS. BS Phan Ngọc Nhu – Trưởng khoa Điều trị Thần kinh – Đột quỵ bán cấp cùng các bác sĩ đi buồng thăm khám cho người bệnh
Hiện nay, việc chẩn đoán sa sút trí tuệ sau đột quỵ dựa trên đánh giá lâm sàng kết hợp với các công cụ sàng lọc nhận thức và chẩn đoán hình ảnh não. Điều quan trọng là phải phát hiện sớm để có kế hoạch can thiệp phù hợp.
Mặc dù chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng các biện pháp sau có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh:
- Kiểm soát chặt chẽ các bệnh lý nền
- Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ nhằm cải thiện tuần hoàn não và chức năng nhận thức
- Phục hồi chức năng thần kinh, đặc biệt là luyện tập trí nhớ và ngôn ngữ
- Hỗ trợ tâm lý, điều trị các rối loạn cảm xúc đi kèm
Phòng ngừa – Giải pháp quan trọng nhất
Người bệnh được tập phục hồi chức năng sau đột quỵ tại Trung tâm Đột quỵ
Theo ThS. BS Phan Ngọc Nhu – Trưởng khoa Điều trị Thần kinh – Đột quỵ bán cấp, phòng ngừa sa sút trí tuệ sau đột quỵ cần bắt đầu từ việc phòng ngừa đột quỵ ngay từ đầu và hạn chế tái phát. Người dân nên:
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi
- Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh (giảm muối, hạn chế mỡ bão hòa, tăng rau xanh)
- Tập thể dục thường xuyên, phù hợp với thể trạng
- Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia
- Tuân thủ điều trị các bệnh mạn tính
Bên cạnh đó, sau khi bị đột quỵ, người bệnh cần được theo dõi lâu dài, kết hợp điều trị và phục hồi chức năng toàn diện để giảm thiểu nguy cơ suy giảm nhận thức.
Vai trò của gia đình và cộng đồng
Gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và hỗ trợ người bệnh trong sinh hoạt hằng ngày. Một môi trường sống tích cực, sự quan tâm và đồng hành sẽ giúp người bệnh duy trì chức năng nhận thức tốt hơn và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như giảm trí nhớ, hay quên, khó tập trung, nói khó, yếu tay chân hoặc thay đổi hành vi sau đột quỵ, người bệnh và gia đình cần chủ động đến khám sớm tại Trung tâm Đột quỵ – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ (SĐT: 0210 6552 288) hoặc liên hệ Tổng đài tư vấn khám chữa bệnh (miễn phí cước cuộc gọi) 1800 888 989 để được các chuyên gia của Bệnh viện tư vấn kịp thời.
Việc thăm khám đúng thời điểm giúp phát hiện sớm nguy cơ sa sút trí tuệ mạch máu, từ đó xây dựng phác đồ điều trị và phục hồi chức năng phù hợp, góp phần cải thiện khả năng tự lập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Tác giả: ThS. BS Bùi Kim Nga
Cộng sự: Thu Hằng
