Trong một tháng trở lại đây, khoa Bệnh nhiệt đới – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ ghi nhận gần 30 trường hợp nhập viện điều trị cúm mùa, tăng 70 % so với cùng kỳ tháng trước. Trong giai đoạn giao mùa, số ca mắc cúm mùa thường gia tăng đáng kể. Liên quan đến vấn đề điều trị, nhiều người có thói quen vừa uống thuốc hạ sốt, vừa sử dụng thêm thuốc cảm cúm tổng hợp để nhanh chóng giảm các triệu chứng khó chịu. Tuy nhiên, nếu không kiểm tra kỹ thành phần thuốc, người bệnh có thể vô tình sử dụng paracetamol nhiều lần, làm tăng nguy cơ tổn thương gan nghiêm trọng.
BSCKI Lê Quang Thoại – khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ đang thăm khám cho người bệnh cúm mùa
Paracetamol có mặt trong nhiều loại thuốc cảm cúm
Theo DSCKII. Trịnh Đức Thiện – Phó Trưởng khoa Dược, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, Paracetamol có tác dụng hạ sốt, giảm đau, là thành phần phổ biến trong nhiều loại thuốc điều trị cảm cúm. Vì vậy, một người đang bị cúm có thể vô tình sử dụng trùng hoạt chất khi uống một liều thuốc Paracetamol đơn chất, đồng thời dùng thêm thuốc cảm cúm tổng hợp mà không biết sản phẩm này cũng chứa Paracetamol. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến quá liều thuốc ngoài ý muốn.
Khi sử dụng đúng liều lượng, Paracetamol nhìn chung an toàn đối với phần lớn người bệnh. Tuy nhiên, dùng quá liều có thể gây tổn thương gan cấp tính, thậm chí dẫn đến suy gan nặng và đe dọa tính mạng.
DSCKII Trịnh Đức Thiện – Phó Trưởng khoa Dược, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ đang hướng dẫn sử dụng thuốc cho người bệnh
Vì sao quá liều Paracetamol có thể gây tổn thương gan?
Sau khi được hấp thu, phần lớn paracetamol được chuyển hóa tại gan theo những con đường tương đối an toàn. Một phần nhỏ được chuyển thành chất chuyển hóa có độc tính là N-acetyl-p-benzoquinone imine (NAPQI). Khi dùng quá nhiều paracetamol, lượng NAPQI có thể vượt quá khả năng khử độc của cơ thể, gây tổn thương tế bào gan.
Nguy cơ này đặc biệt đáng quan tâm ở người có bệnh gan, người uống nhiều rượu bia, người suy dinh dưỡng hoặc có những yếu tố nguy cơ khác. Những trường hợp này cần được tư vấn về lựa chọn thuốc và liều dùng phù hợp.
Đáng lo ngại, ngộ độc paracetamol có thể không biểu hiện rõ ràng ngay sau khi dùng quá liều. Người bệnh ban đầu có thể chưa có triệu chứng hoặc chỉ buồn nôn, nôn, mệt mỏi, đau bụng. Khi các biểu hiện tổn thương gan trở nên rõ rệt, tình trạng ngộ độc có thể đã tiến triển nghiêm trọng. Do đó, không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới tìm kiếm trợ giúp y tế.
Ba sai lầm thường gặp dẫn tới quá liều Paracetamol khi dùng thuốc cảm cúm
Thứ nhất, uống đồng thời nhiều loại thuốc có cùng hoạt chất
Người bệnh có thể dùng thuốc hạ sốt riêng, sau đó tiếp tục uống thuốc cảm cúm tổng hợp để giảm đau đầu, sổ mũi hoặc đau họng. Nếu cả hai chế phẩm đều chứa Paracetamol, tổng lượng thuốc sử dụng sẽ tăng lên ngoài dự kiến.
Thứ hai, tự ý tăng liều hoặc uống thuốc quá sát khoảng cách quy định
Khi sốt chưa giảm, một số người có xu hướng uống thêm thuốc hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các lần dùng. Tuy nhiên, việc tăng liều không đúng hướng dẫn không bảo đảm giúp hạ sốt nhanh hơn mà có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc.
Thứ ba, chỉ chú ý tên thuốc mà bỏ qua bảng thành phần
Các thuốc có tên thương mại, dạng bào chế hoặc công dụng quảng cáo khác nhau vẫn có thể chứa cùng một hoạt chất. Vì vậy, việc đọc thành phần và hàm lượng trên nhãn thuốc là bước quan trọng để tránh dùng quá liều Paracetamol.
Một số lưu ý khi sử dụng thuốc cảm cúm để tránh quá liều Paracetamol
Để hạn chế nguy cơ quá liều, người dân cần lưu ý một số nguyên tắc sau:
- Kiểm tra thành phần trước khi uống: Xem thuốc cảm cúm, thuốc giảm đau và thuốc hạ sốt đang sử dụng có chứa Paracetamol hay không. Không tự ý phối hợp nhiều chế phẩm cùng chứa hoạt chất này.
- Tuân thủ liều dùng và khoảng cách giữa các lần uống: Thực hiện theo hướng dẫn của thuốc hoặc chỉ định của bác sĩ; không tự ý tăng liều khi sốt chưa giảm.
- Thận trọng với người có yếu tố nguy cơ: Người mắc bệnh gan, uống nhiều rượu bia, suy dinh dưỡng hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng.
- Đối với trẻ em: Liều dùng phải phù hợp với cân nặng, độ tuổi và dạng thuốc. Không tự ước lượng liều hoặc sử dụng liều của người lớn cho trẻ.
Một số lưu ý khi sử dụng thuốc cảm cúm để tránh quá liều Paracetamol
Cần làm gì khi đã uống quá liều Paracetamol?
Nếu nghi ngờ đã uống quá liều, uống trùng nhiều chế phẩm hoặc không xác định được tổng lượng Paracetamol đã sử dụng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá ngay, ngay cả khi vẫn cảm thấy bình thường. Người bệnh cần mang theo vỏ thuốc, tờ hướng dẫn sử dụng hoặc danh sách các thuốc đã uống để nhân viên y tế xác định chính xác hoạt chất, hàm lượng và thời điểm sử dụng. Không tự gây nôn, không chờ xuất hiện đau bụng hay vàng da mới đi khám và không tự điều trị tại nhà. Việc đánh giá và điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế tổn thương gan do ngộ độc paracetamol.
Theo DSCKII. Trịnh Đức Thiện, cúm mùa có thể gây sốt và các triệu chứng khác, nhưng không phải cứ sốt cao là cần uống thêm nhiều loại thuốc. Bên cạnh nghỉ ngơi, bổ sung đủ nước và theo dõi diễn biến bệnh, người dân cần sử dụng thuốc đúng chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là tránh dùng trùng hoạt chất. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người mắc bệnh mạn tính cần được tư vấn y tế sớm khi có triệu chứng cúm. Nếu xuất hiện khó thở, đau ngực, lú lẫn, co giật, mất nước nghiêm trọng hoặc tình trạng bệnh xấu đi nhanh chóng, cần đến cơ sở y tế ngay.
Người dân khi gặp các vấn đề về sức khỏe, hãy liên hệ: Tổng đài Tư vấn khám chữa bệnh (miễn phí cước cuộc gọi) 1800.888.989 để được tư vấn bởi chuyên gia đầu ngành Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.
Tác giả: DSCKII Trịnh Đức Thiện
Cộng sự: Trung Dũng
