Xoa bóp bấm huyệt là một trong những phương pháp điều trị không dùng thuốc được ứng dụng phổ biến trong y học cổ truyền. Thông qua các thao tác tác động lên da, cơ, khớp và huyệt vị trên cơ thể, phương pháp này góp phần hỗ trợ giảm đau, thư giãn cơ, cải thiện khả năng vận động và phục hồi chức năng.

ThS.BS. Phan Huy Quyết – Giám đốc Trung tâm YDCT – PHCN kiêm Trưởng khoa Y dược cổ truyền thăm khám cho người bệnh
Xoa bóp bấm huyệt là gì?
Xoa bóp bấm huyệt là phương pháp điều trị trong y học cổ truyền, sử dụng bàn tay và các ngón tay để thực hiện những động tác kỹ thuật tác động lên da, tổ chức dưới da, hệ thống cơ, gân, khớp và các huyệt vị trên cơ thể.
Khác với hình thức massage thư giãn thông thường, xoa bóp bấm huyệt trong điều trị được thực hiện dựa trên kết quả thăm khám, xác định tình trạng bệnh lý và lựa chọn các thủ thuật phù hợp.
Các kỹ thuật thường được sử dụng bao gồm:
- Xoa, xát, miết: Tác động nhẹ nhàng lên bề mặt da, giúp làm ấm và thư giãn vùng điều trị.
- Day, bóp, lăn: Tác động lên các nhóm cơ nhằm hỗ trợ giảm căng cứng và cải thiện tính linh hoạt của mô mềm.
- Ấn, bấm huyệt: Sử dụng lực từ đầu ngón tay tác động vào những huyệt vị được lựa chọn.
- Vận động và kéo giãn khớp: Hỗ trợ duy trì hoặc cải thiện tầm vận động trong các trường hợp phù hợp.
Thời gian thực hiện thường khoảng 20 – 30 phút đối với xoa bóp bấm huyệt bộ phận và khoảng 60 phút đối với toàn thân, tùy chỉ định của bác sĩ phù hợp với tình trạng của người bệnh.
Nguyên lý của xoa bóp bấm huyệt
Xoa bóp bấm huyệt được giải thích dựa trên quan điểm của y học cổ truyền và những tác động sinh lý có thể quan sát theo y học hiện đại.
Theo y học cổ truyền
Cơ thể con người được xem là một thể thống nhất, trong đó, khí huyết vận hành thông qua hệ thống kinh lạc. Khi sự lưu thông khí huyết bị ảnh hưởng, cơ thể có thể xuất hiện các biểu hiện như đau nhức, tê bì, co cứng cơ hoặc hạn chế vận động.
Thông qua những động tác xoa, day, ấn và bấm huyệt, phương pháp này hướng đến tác dụng thư cân giải cơ, thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết và hỗ trợ cân bằng chức năng cơ thể.
Theo y học hiện đại
Các tác động cơ học lên da, cơ và mô mềm có thể kích thích thụ thể cảm giác, thúc đẩy hoạt động của hệ thần kinh và cơ chế điều hòa cảm giác đau.
Ngoài ra, thao tác xoa bóp phù hợp có thể làm giảm cảm giác căng cơ, tăng sự thư giãn, hỗ trợ khả năng vận động và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phục hồi chức năng.
Tác dụng của xoa bóp bấm huyệt

Khi được chỉ định và thực hiện đúng kỹ thuật, xoa bóp bấm huyệt có thể mang lại một số lợi ích:
- Hỗ trợ giảm đau: Phương pháp này có thể góp phần giảm cảm giác đau nhức cơ, đau cổ vai gáy, đau thắt lưng và một số tình trạng đau cơ xương khớp.
- Giảm căng cứng cơ: Các thao tác day, bóp và lăn giúp thư giãn nhóm cơ đang căng, hỗ trợ cải thiện cảm giác khó chịu do co cứng cơ.
- Cải thiện khả năng vận động: Khi phối hợp với vận động trị liệu, xoa bóp bấm huyệt có thể hỗ trợ cải thiện độ linh hoạt của cơ và khớp, góp phần nâng cao khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày.
- Hỗ trợ tuần hoàn tại chỗ: Tác động cơ học có thể tạo ra những thay đổi về lưu lượng máu tại vùng được xoa bóp, hỗ trợ quá trình thư giãn và phục hồi mô mềm.
- Thư giãn tinh thần: Xoa bóp nhẹ nhàng có thể giúp giảm căng thẳng, tạo cảm giác dễ chịu và hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ ở một số người.
- Hỗ trợ phục hồi chức năng: Trong các chương trình phục hồi chức năng, phương pháp này có thể được phối hợp nhằm giảm khó chịu, hỗ trợ vận động và hạn chế một số hậu quả của tình trạng ít vận động kéo dài.
Ứng dụng xoa bóp bấm huyệt trong điều trị các bệnh lý thường gặp
Hiện nay, xoa bóp bấm huyệt được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là điều trị bệnh lý cơ xương khớp, thần kinh và phục hồi chức năng.
Các bệnh lý cơ xương khớp
Đây là nhóm bệnh thường được cân nhắc áp dụng xoa bóp bấm huyệt, bao gồm:
- Đau vùng cổ vai gáy, căng cơ vùng cổ và vai.
- Đau thắt lưng do căng cơ hoặc các nguyên nhân cơ học.
- Thoái hóa cột sống cổ, cột sống thắt lưng.
- Thoái hóa khớp và một số tình trạng hạn chế vận động khớp.
- Đau cơ, căng cứng cơ sau lao động hoặc hoạt động thể lực.
Các bệnh lý thần kinh
Phương pháp này có thể được bác sĩ cân nhắc phối hợp trong điều trị một số tình trạng như đau thần kinh tọa, liệt dây thần kinh VII ngoại biên và một số hội chứng đau thần kinh. Đối với người bệnh có tổn thương thần kinh, việc áp dụng cần dựa trên nguyên nhân, giai đoạn bệnh và đánh giá chuyên môn để tránh làm tăng tổn thương.
Phục hồi chức năng sau tai biến mạch máu não
Ở người bệnh sau tai biến mạch máu não đã ổn định, xoa bóp bấm huyệt có thể được kết hợp với vận động trị liệu và các kỹ thuật phục hồi chức năng khác. Mục tiêu là hỗ trợ duy trì độ linh hoạt của khớp, giảm khó chịu do bất động và tạo điều kiện cho người bệnh tham gia tập luyện phục hồi vận động.
Một số rối loạn chức năng khác
Xoa bóp bấm huyệt cũng có thể được cân nhắc hỗ trợ trong một số trường hợp đau đầu căng thẳng, khó ngủ hoặc căng thẳng kéo dài.
Những trường hợp chống chỉ định xoa bóp bấm huyệt
Mặc dù là phương pháp không dùng thuốc, xoa bóp bấm huyệt không phù hợp với tất cả mọi người. Cần thận trọng hoặc tạm hoãn kỹ thuật để bác sĩ đánh giá trong những trường hợp sau:
- Người đang sốt cao, mắc bệnh truyền nhiễm cấp tính hoặc có tổn thương, viêm nhiễm da tại vùng điều trị.
- Người bị chấn thương cấp tính, nghi ngờ gãy xương, loãng xương nặng hoặc có nguy cơ gãy xương.
- Người mắc bệnh tim, gan, thận giai đoạn nặng hoặc suy kiệt nghiêm trọng.
- Người có khối u ác tính tại vùng dự kiến xoa bóp.
- Phụ nữ mang thai, đặc biệt khi dự định tác động lên vùng bụng, thắt lưng hoặc những huyệt cần tránh.
- Người đang sử dụng thuốc chống đông máu hoặc có nguy cơ xuất huyết.
Ngoài ra, không nên xoa bóp khi vừa ăn quá no hoặc đang quá đói. Người bệnh cần thông báo đầy đủ tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh và thuốc đang sử dụng trước khi điều trị.
Trong quá trình thực hiện, nếu xuất hiện đau tăng, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi hoặc bất kỳ biểu hiện bất thường nào, cần thông báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.
Người bệnh cần tư vấn về xoa bóp bấm huyệt và các phương pháp điều trị cổ truyền khác xin vui lòng liên hệ:
Trung tâm Y dược cổ truyền – Phục hồi chức năng: 0210.6254.089
Hoặc Tổng đài tư vấn khám chữa bệnh (miễn phí cước cuộc gọi): 1800 888 989 để được tư vấn trực tiếp bởi các chuyên gia Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.
Tác giả: ThS.BS. Phan Huy Quyết
Cộng sự: Thu Vân
