Đột quỵ não là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên thế giới. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở giai đoạn cấp cứu mà còn ở những di chứng kéo dài sau đột quỵ. Trong đó, rối loạn nhận thức và thất ngôn nặng là hai biến chứng thường gặp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng giao tiếp, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Nhiều gia đình khi thấy người thân không nói được, không hiểu được lời nói hoặc giảm khả năng ghi nhớ thường cho rằng tình trạng này không thể cải thiện. Thực tế, với chương trình phục hồi chức năng phù hợp, được thực hiện sớm và kiên trì tại cơ sở y tế chuyên khoa sâu uy tín, người bệnh hoàn toàn có cơ hội phục hồi đáng kể các chức năng bị mất.
Tại Khoa Phục hồi chức năng Thần kinh – Đột quỵ, Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ nhiều trường hợp người bệnh rối loạn nhận thức, thất ngôn nặng sau nhồi máu não tái phát đã được điều trị hiệu quả, mở ra hy vọng tìm lại khả năng giao tiếp và vận động cho người bệnh sau đột quỵ.
BSCKI Lý Thị Vân Quyên hướng dẫn tập phục hồi chức năng cho người bệnh
Một trong những trường hợp điển hình là người bệnh P.T.L (61 tuổi, trú tại Hà Nội), nhập viện trong tình trạng: thất ngôn toàn bộ với rối loạn cả ngôn ngữ tiếp nhận và diễn đạt, gần như không thể giao tiếp. Bên cạnh đó, người bệnh có rối loạn nhận thức mức độ nặng, trí nhớ ngắn hạn bị ảnh hưởng nặng, kèm theo bị liệt nửa người phải gần như hoàn toàn, cơ lực tay phải 0/5, chân phải chỉ đạt 0-1/5 khiến mọi sinh hoạt hàng ngày đều phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc, việc di chuyển chỉ có thể thực hiện bằng xe lăn.
Khai thác tiền sử cho thấy người bệnh bị tăng huyết áp, từng bị nhồi máu não và đã phẫu thuật u tuyến giáp. Qua thăm khám, các bác sĩ xác định người bệnh bị nhồi máu não tái phát với tổn thương khu trú tại vùng thái dương – đỉnh trái của não bộ. Đây là khu vực đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý ngôn ngữ, giao tiếp và nhận thức. Khi vùng não này bị tổn thương, người bệnh không chỉ suy giảm khả năng vận động mà còn gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc hiểu lời nói, diễn đạt ngôn ngữ và ghi nhớ thông tin.
Theo BSCKI Lý Thị Vân Quyên – Khoa PHCN Thần kinh – Đột quỵ, đây là trường hợp tiên lượng khó phục hồi bởi tổn thương thần kinh xảy ra trên nền bệnh lý cũ, nguy cơ để lại di chứng nặng nề rất cao. Với nguyên tắc “can thiệp sớm – phục hồi toàn diện – kiên trì liên tục”, các bác sĩ và kỹ thuật viên Khoa Phục hồi chức năng Thần kinh – Đột quỵ đã xây dựng cho người bệnh một chương trình điều trị chuyên sâu cá thể hóa.
Trong đó, ngôn ngữ trị liệu đóng vai trò đặc biệt quan trọng với các bài tập kích thích hiểu ngôn ngữ, phát âm cơ bản, khôi phục phản xạ giao tiếp và tăng khả năng diễn đạt.
Người bệnh được hướng dẫn tập ngôn ngữ trị liệu
Song song với đó, người bệnh được tập tích cực tại phòng Hoạt động trị liệu với các kỹ thuật phục hồi khả năng nhận thức nhằm tăng khả năng tập trung, chú ý, trí nhớ ngắn hạn cũng như phục hồi vận động tinh của bàn tay. Người bệnh cũng được tập vận động trị liệu bằng các kỹ thuật tạo thuận thần kinh nhằm cải thiện vận động nửa người phải, duy trì tầm vận động khớp, tăng cường sức cơ…
Người bệnh được hướng dẫn tập phục hồi chức năng tại Khoa PHCN Thần kinh – Đột quỵ
Bên cạnh phục hồi chức năng, người bệnh được kiểm soát chặt chẽ huyết áp, dinh dưỡng và các bệnh lý nền để hạn chế nguy cơ tái phát đột quỵ.
Sau thời gian điều trị, người bệnh đã ghi nhận nhiều tín hiệu hồi phục tích cực. Từ tình trạng liệt gần như hoàn toàn, sức cơ chi trên đã cải thiện lên mức 0-1/5, chi dưới đạt 1-1+/5. Dù đây mới là những bước tiến ban đầu nhưng lại mang ý nghĩa rất lớn trong quá trình phục hồi vận động lâu dài.
Đặc biệt, khả năng giao tiếp của người bệnh có sự thay đổi rõ rệt. Người bệnh tập trung chú ý tốt hơn, có thể nói được những câu dài và kể lại một đoạn truyện ngắn. Với người bệnh thất ngôn sau đột quỵ, việc tìm lại ngôn ngữ không chỉ là phục hồi chức năng thần kinh mà còn là hành trình tìm lại kết nối với gia đình và cuộc sống.
Rối loạn nhận thức và thất ngôn sau đột quỵ ngày càng gia tăng
Theo BSCKI Lý Thị Vân Quyên, sau đột quỵ, vùng não phụ trách ngôn ngữ, trí nhớ, chú ý hoặc tư duy có thể bị tổn thương. Điều này dẫn đến rối loạn nhận thức và thất ngôn với những biểu hiện như sau:
Ở những trường hợp nặng, người bệnh có thể gần như mất hoàn toàn khả năng giao tiếp, phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc và dễ rơi vào trạng thái tự ti, lo âu hoặc trầm cảm.
Phục hồi chức năng – chìa khóa giúp người bệnh lấy lại sự tự tin và cuộc sống trọn vẹn
Não bộ có khả năng tái tổ chức và hình thành các kết nối thần kinh mới sau tổn thương, được gọi là tính mềm dẻo thần kinh (neuroplasticity). Đây chính là cơ sở khoa học của phục hồi chức năng sau đột quỵ.
Thông qua các bài tập được thiết kế phù hợp, các vùng não còn lành có thể dần đảm nhận một phần chức năng của vùng não bị tổn thương. Nhờ đó, người bệnh có thể cải thiện khả năng giao tiếp, ghi nhớ, tư duy và tham gia trở lại các hoạt động thường ngày.
Thời điểm vàng để bắt đầu phục hồi chức năng
Một trong những sai lầm phổ biến nhiều gia đình mắc phải là chờ người bệnh khỏe hoàn toàn rồi mới tập phục hồi chức năng.
Trên thực tế, phục hồi chức năng nên được bắt đầu càng sớm càng tốt ngay khi tình trạng bệnh ổn định và có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Những tuần và tháng đầu sau đột quỵ là giai đoạn não bộ có khả năng phục hồi mạnh mẽ nhất.
Mỗi ngày trì hoãn phục hồi chức năng đều có thể làm giảm cơ hội phục hồi của người bệnh.
Người bệnh đang được hướng dẫn tập bài trí nhớ ngắn hạn ngay từ những tuần đầu sau đột quỵ
Hành trình phục hồi đòi hỏi sự kiên trì
Khác với điều trị bằng thuốc, phục hồi chức năng là một quá trình lâu dài, cần sự tham gia tích cực của người bệnh, gia đình và đội ngũ chuyên môn.
Nhiều trường hợp thất ngôn nặng phải mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để đạt được những tiến bộ rõ rệt. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ phát âm được vài âm đơn giản, sau đó dần nói được từ ngữ, câu ngắn và cuối cùng có thể giao tiếp cơ bản.
Tương tự, các chức năng nhận thức như trí nhớ, khả năng chú ý hoặc giải quyết vấn đề cũng cần được rèn luyện thường xuyên thông qua các bài tập chuyên biệt.
Điều quan trọng là không nên nản lòng khi kết quả chưa xuất hiện ngay lập tức. Mỗi tiến bộ nhỏ đều là thành quả đáng ghi nhận và là bước tiến trên hành trình phục hồi.
Người bệnh đang được hướng dẫn tập và rèn luyện sự tập trung, chú ý
Vai trò của gia đình trong quá trình phục hồi
Gia đình là người đồng hành quan trọng nhất của người bệnh. Sự động viên, yêu thương và đồng hành của gia đình có ý nghĩa rất lớn đối với hiệu quả điều trị.
Nên phục hồi chức năng tại cơ sở chuyên khoa uy tín:
Rối loạn nhận thức và thất ngôn là những di chứng phức tạp, đòi hỏi sự đánh giá và can thiệp toàn diện từ nhiều chuyên ngành khác nhau.
Tại các cơ sở phục hồi chức năng uy tín, người bệnh được:
- Đánh giá chuyên sâu về nhận thức và ngôn ngữ.
- Xây dựng chương trình điều trị cá thể hóa.
- Theo dõi tiến triển thường xuyên.
- Điều chỉnh mục tiêu điều trị phù hợp từng giai đoạn.
- Hướng dẫn gia đình tham gia vào quá trình tập luyện.
Đặc biệt, sự phối hợp giữa bác sĩ phục hồi chức năng, kỹ thuật viên hoạt động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, vật lý trị liệu và điều dưỡng giúp người bệnh được chăm sóc toàn diện, tối ưu hóa khả năng phục hồi.
Thông điệp dành cho người nhà người bệnh
Đột quỵ có thể cướp đi khả năng giao tiếp, trí nhớ và sự độc lập của một người, nhưng không đồng nghĩa với việc mọi hy vọng đều chấm dứt.
Phục hồi chức năng sớm, đúng phương pháp và kiên trì chính là chìa khóa giúp người bệnh từng bước lấy lại những chức năng đã mất. Mỗi lời nói được phát âm trở lại, mỗi ký ức được ghi nhớ, mỗi hoạt động sinh hoạt được thực hiện độc lập đều là những thành công đáng quý trên hành trình hồi phục.
Nếu người thân của bạn đang gặp tình trạng rối loạn nhận thức hoặc thất ngôn sau đột quỵ, hãy đưa người bệnh đến khám và điều trị tại các cơ sở phục hồi chức năng chuyên sâu càng sớm càng tốt. Sự can thiệp kịp thời hôm nay có thể tạo nên những thay đổi lớn cho tương lai của người bệnh.
Với đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm, Khoa Phục hồi chức năng Thần kinh – Đột quỵ, Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ đã triển khai toàn diện các kĩ thuật phục hồi chức năng chuyên sâu cho người bệnh đột quỵ như: vận động trị liệu, hoạt động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, phục hồi chức năng hô hấp cho bệnh nhân thở máy, phục hồi chức năng rối loạn nhận thức, phục hồi chức năng thất ngôn, phục hồi chức năng rối loạn cảm giác, tiêm Botulinum toxin A vào điểm vận động điều trị co cứng cơ dưới hướng dẫn của siêu âm, phục hồi chức năng niệu – sàn chậu,… giúp người bệnh sau đột quỵ tìm lại khả năng vận động, ngôn ngữ và nâng cao chất lượng cuộc sống, tiếp thêm hy vọng cho hành trình trở lại với cuộc sống bình thường.
Để biết thêm chi tiết hãy liên hệ Khoa Phục hồi chức năng Thần kinh – Đột quỵ – Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ: 0210.6566.009
Hoặc Tổng đài tư vấn khám chữa bệnh 1800 888 989 để được tư vấn bởi chuyên gia đầu ngành Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.
Tác giả: BSCKI Lý Thị Vân Quyên
