Bệnh tan máu cấp là tình trạng tế bào hồng cầu trong máu bị phá hủy đột ngột với tốc độ nhanh hơn khả năng tự sản sinh và bù trừ của cơ thể, khiến lượng máu sụt giảm nghiêm trọng và đe dọa trực tiếp đến chức năng gan, thận. Tình trạng vỡ hồng cầu hàng loạt này không chỉ do các bệnh lý bẩm sinh hay tự miễn, mà còn có thể khởi phát do độc tố từ việc sử dụng các loại lá cây để chữa bệnh theo mẹo dân gian hoặc truyền miệng không có căn cứ khoa học. Vừa qua, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ đã tiếp nhận và điều trị cho một bé trai 13 tuổi rơi vào tình trạng tan máu cấp do gia đình cho uống nước lá lộc mại chữa táo bón. Ca bệnh là hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ giúp cộng đồng nhận diện sớm các nguy cơ ngộ độc nguy hại này.
Diễn biến ca bệnh tan máu cấp sau khi sử dụng lá lộc mại
Sự việc bắt nguồn từ một triệu chứng rối loạn tiêu hóa rất phổ biến ở trẻ em. Tuy nhiên, việc xử trí sai cách ngay từ đầu đã khiến tình trạng sức khỏe của bệnh nhi diễn biến phức tạp.
Sai lầm khi dùng lá lộc mại chữa táo bón theo truyền miệng
Người bệnh Đ.T.D. 13 tuổi, ở Phú Thọ có biểu hiện táo bón trong khoảng 3 ngày trước khi nhập viện. Thay vì đưa trẻ đến cơ sở y tế kiểm tra hoặc điều chỉnh lại chế độ dinh dưỡng, gia đình lại chọn cách làm theo những kinh nghiệm dân gian thiếu cơ sở khoa học được mọi người truyền miệng.
Khi nghe người quen chia sẻ về việc lá lộc mại có khả năng giúp cải thiện tình trạng táo bón, mẹ của người bệnh đã đi hái khoảng 3 ngọn lá, đem vò nát để lấy nước cho người bệnh uống. Việc dùng lá lộc mại chữa táo bón không những không mang lại tác dụng điều trị như mong muốn mà còn trực tiếp đưa các độc tố vào cơ thể trẻ, dẫn đến tình trạng ngộ độc không đáng có.
Triệu chứng bất thường và quá trình điều trị bệnh tan máu cấp
Sau khi uống nước lá lộc mại, người bệnh xuất hiện đau đầu, sốt cao, đi tiểu ra máu. Gia đình đã đưa trẻ đến Trung tâm Y tế khu vực thăm khám. Kết quả xét nghiệm có tình trạng thiếu máu, tan máu nên đã chuyển người bệnh đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ để điều trị chuyên sâu.
Tại đây, kết quả xét nghiệm cho thấy người bệnh có tình trạng thiếu máu do tan máu, tăng men gan, đái máu và kèm theo nhiễm khuẩn tiết niệu. Người bệnh được chẩn đoán tan máu cấp tính, theo dõi ngộ độc lá lộc mại.
Người bệnh được chỉ định điều trị bằng truyền máu và các chế phẩm máu nhằm bù lượng hồng cầu bị phá hủy, corticoid, kết hợp sử dụng kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn tiết niệu, thuốc hỗ trợ chức năng gan và theo dõi sát diễn biến lâm sàng cũng như các chỉ số xét nghiệm.
Sau một tuần điều trị, tình trạng người bệnh cải thiện tốt. Các chỉ số huyết học, chức năng gan trở về bình thường, nước tiểu trong trở lại, người bệnh hết sốt, sức khỏe ổn định và được xuất viện.
Bệnh tan máu cấp nguy hiểm như thế nào?
Theo TS.BS Hà Thị Bích Vân – Trưởng khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, tan máu cấp là tình trạng hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn khả năng bù trừ của cơ thể, khiến lượng máu sụt giảm nghiêm trọng và đe dọa trực tiếp đến chức năng gan, thận.
Việc tự ý sử dụng lá lộc mại cũng như các loại lá thuốc để chữa bệnh theo truyền miệng không chỉ dẫn đến tình trạng tan máu cấp mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương đa tạng nghiêm trọng, đặc biệt trên người bệnh thiếu men G6PD. Khi độc tố từ những loại lá này xâm nhập vào cơ thể, chúng trực tiếp tấn công và phá hủy hàng loạt tế bào hồng cầu, khiến các chất chuyển hoá của hồng cầu ứ đọng lại, gây áp lực lớn và làm suy giảm chức năng lọc của thận (dẫn đến đái máu, tổn thương thận cấp). Đồng thời, gan phải hoạt động quá mức để chuyển hóa các độc tố và đối phó với tình trạng hủy hoại tế bào máu, dẫn đến hiện tượng tăng men gan.
Nếu không được phát hiện và can thiệp truyền máu, bù dịch cũng như hỗ trợ chức năng tạng kịp thời, các tổn thương này có thể tiến triển nặng nề, gây suy đa cơ quan và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.
Dấu hiệu nhận biết bệnh tan máu cấp người bệnh cần đi khám kịp thời
Bệnh tan máu cấp thường khởi phát rất nhanh và diễn biến rầm rộ. Khi tế bào hồng cầu trong máu bị phá hủy hàng loạt, cơ thể sẽ lập tức xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo rõ rệt mà người bệnh hoặc người nhà có thể tự quan sát thấy ngay tại nhà:
- Nước tiểu đổi màu bất thường (dấu hiệu đặc trưng nhất): nước tiểu đột ngột chuyển sang màu đỏ, màu sẫm hoặc màu nước vối đặc.
- Vàng da và vàng mắt
- Sốt cao và đau đầu
- Cơ thể mệt mỏi, suy nhược nhanh chóng
- Rối loạn tiêu hóa phối hợp: nhiều triệu chứng rối loạn tiêu hóa xuất hiện cùng lúc như đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy xen lẫn táo bón…
Khuyến cáo từ bác sĩ
Bài học từ ca ngộ độc lá lộc mại là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về việc tuyệt đối không được xem nhẹ độc tính của các loại thảo dược, các loại lá chữa bệnh theo truyền miệng. Để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, TS.BS Hà Thị Bích Vân đưa ra một số lời khuyên:
Cảnh giác với nguy cơ ngộ độc từ thảo dược, các loại lá chữa bệnh theo truyền miệng
Người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thảo dược, lá cây để chữa bệnh theo kinh nghiệm dân gian hoặc những lời truyền miệng không có căn cứ khoa học. Phần lớn các loại cây này chưa được nghiên cứu đầy đủ về thành phần, liều lượng và độ an toàn, rất dễ gây ra hiện tượng ngộ độc hoặc suy gan, suy thận cấp.
Người dân khi gặp các vấn đề về sức khỏe cần được tư vấn vui lòng liên hệ:
Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc: 0210.6254.799
Hoặc Tổng đài tư vấn khám chữa bệnh (miễn phí cước cuộc gọi): 1800888989 để được tư vấn trực tiếp bởi các chuyên gia đầu ngành Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.
Tác giả: TS. BS Hà Thị Bích Vân
Cộng sự: Trương Tĩnh
