Tết Nguyên đán là dịp sum họp gia đình, gắn liền với nhiều món ăn truyền thống hấp dẫn như bánh chưng, giò chả, mứt Tết, bánh kẹo và các món ngọt. Tuy nhiên, những thực phẩm giàu tinh bột, đường và chất béo này có thể khiến đường huyết tăng cao nếu sử dụng không hợp lý. Trong không khí Tết, người mắc đái tháo đường rất dễ chủ quan trong việc duy trì chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý. Vì vậy, kiểm soát đái tháo đường trong dịp Tết cần được đặc biệt quan tâm nhằm giúp người bệnh vừa đón Tết vui vẻ, vừa bảo vệ sức khỏe lâu dài.
ThS.BS Dương Thị Kim Ngân – Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ tư vấn cho người bệnh
Theo ThS. BS Dương Thị Kim Ngân – Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, trong dịp Tết Nguyên đán, người mắc đái tháo đường cần đặc biệt chú ý kiểm soát chế độ ăn uống, sinh hoạt và tuân thủ điều trị. Không nên chủ quan trước những thay đổi nhỏ trong ăn uống hay giấc ngủ, bởi chỉ một vài ngày sinh hoạt không điều độ cũng có thể khiến đường huyết dao động mạnh. Việc duy trì dùng thuốc đúng chỉ định, theo dõi đường huyết thường xuyên và chủ động liên hệ cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường là rất cần thiết để được tư vấn, xử trí kịp thời. Để đón Tết vui vẻ, an toàn, người bệnh cần ghi nhớ một số nguyên tắc quan trọng sau:
Chủ động xây dựng kế hoạch dinh dưỡng ngày Tết
Người mắc đái tháo đường nên tìm hiểu trước những món ăn thường xuất hiện trong mâm cỗ ngày Tết và mức độ ảnh hưởng của từng món tới đường huyết. Việc cân đối khẩu phần, điều chỉnh lượng ăn và thứ tự ăn hợp lý là những yếu tố then chốt giúp duy trì đường huyết ổn định. Ví dụ, khi muốn ăn bánh chưng, người mắc đái tháo đường nên ăn rau xanh và đạm nạc trước, sau đó mới đến bánh chưng, nhằm làm chậm hấp thu đường và hạn chế tăng đường huyết sau ăn; Khi tự chuẩn bị bữa ăn, nên hạn chế tinh bột tinh chế, đồ chiên rán; ưu tiên chế biến luộc, hấp, ít dầu mỡ.
Hiện nay, có nhiều chế độ ăn phù hợp cho người mắc đái tháo đường. Tuy nhiên, nguyên tắc cốt lõi vẫn là: ưu tiên thực phẩm tự nhiên, đủ đạm, chất xơ, tinh bột và chất béo có chọn lọc; đồng thời chú trọng cách chế biến, lựa chọn thực phẩm một cách khoa học.
Tháp dinh dưỡng mới của Mỹ (2025 – 2030): Khi dinh dưỡng chính thống dịch chuyển theo sinh lý chuyển hoá
Theo Tháp dinh dưỡng mới của Mỹ giai đoạn 2025–2030, định hướng dinh dưỡng đang dịch chuyển theo sinh lý chuyển hoá. Theo đó, chế độ ăn của người mắc đái tháo đường cần được xây dựng khoa học, không phải kiêng hoàn toàn tinh bột, mà là lựa chọn đúng loại và đúng lượng:
– Rau xanh là phần quan trọng không thể thiếu trong bữa cơm. Nên ăn đầu tiên của bữa ăn giúp làm chậm chuyển hóa đường. Trái cây nên ăn nguyên quả thay vì ép lấy nước.
– Protein (đạm, thịt, cá, trứng, sữa…): giúp giảm mất cơ, cải thiện đường huyết sau ăn. Đối với người suy thận, tránh ăn thịt đỏ mà chuyển sang thịt gia cầm, cá, trứng,… để không bị thiếu dinh dưỡng
– Chất béo: nên hạn chế nhưng không kiêng hoàn toàn; tránh thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn; hạn chế nội tạng động vật và các món chiên rán; ưu tiên thay mỡ động vật bằng dầu thực vật.
– Tinh bột: Chỉ ăn trong 3 bữa cơm chính. Nên chọn ngũ cốc nguyên hạt, gạo lứt thay vì ăn các đồ ăn có chỉ số đường huyết cao như bánh chưng, xôi, bánh nếp,… và với số lượng vừa phải. Khi bữa ăn có đủ đạm rõ ràng (cá, trứng, thịt nạc, đậu phụ) và một đĩa rau đủ lớn, nhu cầu ăn nhiều cơm tự nhiên sẽ giảm.
Nếu đi du lịch trong dịp Tết, người bệnh cần chuẩn bị sẵn thuốc, dụng cụ theo dõi đường huyết và một số đồ ăn nhẹ phù hợp để tránh hạ đường huyết khi di chuyển.
Không bỏ bữa, không dồn bữa
Những ngày Tết bận rộn dễ khiến người bệnh quên bữa ăn hoặc nhịn ăn để dồn vào bữa sau. Điều này có thể dẫn tới ăn quá nhiều trong một bữa hoặc gây hạ đường huyết, làm đường huyết dao động thất thường. Vì vậy, người bệnh nên duy trì các bữa ăn đúng giờ, đều đặn như ngày thường.
Hạn chế rượu bia và đồ uống ngọt
Rượu bia, nước ngọt, nước có ga thường xuất hiện nhiều trong dịp Tết nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ với người đái tháo đường. Đồ uống chứa nhiều đường có thể làm tăng nhanh đường huyết, trong khi rượu bia có thể ức chế gan tạo đường, gây hạ đường huyết, đặc biệt khi uống lúc đói.
Hình minh họa: Người bệnh đái tháo đường nên hạn chế rượu bia trong dịp Tết
Đáng lưu ý, các triệu chứng hạ đường huyết như chóng mặt, vã mồ hôi, run tay… khá giống với biểu hiện say rượu, dễ gây nhầm lẫn. Do đó, người bệnh nên hạn chế tối đa rượu bia; nếu sử dụng, cần theo dõi đường huyết trước, trong và sau khi uống. Người thân cũng nên được trang bị kiến thức để kịp thời phát hiện và xử trí khi người bệnh có dấu hiệu hạ đường huyết.
Đảm bảo giấc ngủ đầy đủ
Thức khuya, sinh hoạt thất thường trong ngày Tết có thể làm gián đoạn giấc ngủ. Người bệnh cần cố gắng ngủ đủ 6 – 8 giờ mỗi đêm, bởi chỉ một đêm thiếu ngủ cũng có thể làm tăng tình trạng kháng insulin và khiến đường huyết khó kiểm soát hơn.
Duy trì vận động và giữ tinh thần thoải mái
Dù trong dịp lễ, người mắc đái tháo đường vẫn nên duy trì thói quen vận động tối thiểu 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày mỗi tuần. Tập thể dục giúp cải thiện độ nhạy insulin, ổn định đường huyết, giảm nguy cơ tim mạch và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Hình minh họa: Tập thể dục hợp lý giúp người bệnh đái tháo đường có một cơ thể khoẻ mạnh
Bên cạnh đó, cần tránh căng thẳng kéo dài. Stress khiến cơ thể tiết ra các hormone như cortisol, adrenalin – những yếu tố làm tăng đường huyết. Giữ tinh thần thoải mái, tận hưởng không khí sum vầy sẽ có lợi cho sức khỏe tổng thể.
Linh hoạt và không quá khắt khe với bản thân
Việc tuân thủ kế hoạch kiểm soát đường huyết là rất quan trọng. Tuy nhiên, trong dịp Tết, nếu người mắc đái tháo đường muốn ăn bánh chưng hoặc các món truyền thống, có thể tăng cường vận động sau bữa ăn để hạn chế mức tăng đường huyết sau ăn. Điều quan trọng là sớm quay lại chế độ sinh hoạt hợp lý ngay sau đó.
Trong trường hợp có thắc mắc hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường về sức khỏe, người dân có thể liên hệ Tổng đài tư vấn khám, chữa bệnh 1800 888 989 (miễn phí cước gọi) để được các chuyên gia đầu ngành của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
Tác giả: ThS. BS Dương Thị Kim Ngân
Cộng sự: Thu Hằng
