Hút thuốc lá từ lâu đã được biết đến là nguyên nhân gây nhiều bệnh lý nguy hiểm về hô hấp, đặc biệt là ung thư phổi và bệnh phổi mạn tính. Tuy nhiên, tác hại của thuốc lá không chỉ dừng lại ở phổi mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ tim mạch, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh động mạch ngoại vi.
Ở những người đã có sẵn các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, việc hút thuốc lá sẽ làm các nguy cơ này cộng hưởng và trở nên nguy hiểm hơn. Ngay cả khi hút thuốc ở mức độ nhẹ, hoặc hút thuốc lá thụ động, người hút vẫn có thể đối mặt với nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn nhiều lần so với người không hút thuốc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người hút thuốc có nguy cơ đột tử cao gấp 3 lần, nguy cơ đột quỵ và tử vong do bệnh mạch máu não cao hơn từ 1,5 đến 2,9 lần, nguy cơ co thắt mạch vành cao gấp 20 lần và thời gian xuất hiện cơn co thắt mạch vành cũng kéo dài hơn so với người không hút thuốc.
Tại Khoa Nội tim mạch và Cấp cứu tim mạch – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, từ đầu năm đến nay khám và điều trị cho 30.000 lượt người bệnh mắc các bệnh lý về tim mạch, trong đó có nhiều trường hợp liên quan đến thói quen hút thuốc lá kéo dài.
Theo BSCKII Nguyễn Đình Việt – Trưởng khoa Nội tim mạch và Cấp cứu tim mạch – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, khi hút thuốc lá, nồng độ catecholamine trong cơ thể và khí carbon monoxide (CO) trong máu tăng lên. Catecholamine là nhóm chất có vai trò kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp và khiến tim phải hoạt động nhiều hơn. Trong khi đó, carbon monoxide làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu, khiến tim và các cơ quan trong cơ thể bị thiếu oxy. Những tác động này có thể làm khởi phát cơn đau thắt ngực, làm nặng thêm tình trạng bệnh tim sẵn có hoặc gây rối loạn nhịp tim. Nicotine trong thuốc lá cũng là chất gây hại trực tiếp đến hệ tim mạch. Khi nicotine đi vào máu, mạch máu bị co lại, huyết áp tăng, nhịp tim tăng và cơ tim phải làm việc trong tình trạng quá tải. Nếu tình trạng này kéo dài, người hút thuốc sẽ có nguy cơ cao mắc các bệnh lý tim mạch nguy hiểm. Bên cạnh đó, hút thuốc lá còn làm thúc đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Các mảng xơ vữa hình thành và bám vào thành mạch máu, khiến lòng mạch bị thu hẹp, máu lưu thông khó khăn hơn. Thuốc lá làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, làm giảm tính mềm mại, đàn hồi của thành mạch, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho mảng xơ vữa hình thành và phát triển, dẫn đến tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, tai biến mạch máu não và bệnh động mạch ngoại vi. Hút thuốc lá còn làm rối loạn chuyển hóa mỡ máu, làm giảm cholesterol có lợi, đồng thời làm tăng cholesterol có hại, và triglycerid trong máu. Sự thay đổi này góp phần làm tăng tình trạng xơ vữa động mạch, khiến mạch máu ngày càng bị tổn thương và làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch cấp tính. Một tác hại nguy hiểm khác của thuốc lá là làm tăng khả năng đông máu. Khi máu dễ đông hơn, cục máu đông có thể hình thành trên nền mảng xơ vữa trong lòng mạch. Nếu cục máu đông gây tắc mạch máu nuôi tim, người bệnh có thể bị nhồi máu cơ tim. Nếu cục máu đông gây tắc mạch máu não, hậu quả có thể là đột quỵ, để lại di chứng nặng nề hoặc thậm chí tử vong. Vì vậy, hút thuốc lá không chỉ gây hại âm thầm mà còn có thể dẫn đến những biến cố tim mạch đột ngột, nguy hiểm đến tính mạng.
Không có mức độ hút thuốc nào được coi là an toàn đối với tim và mạch máu. Không có sự khác biệt giữa hút thuốc lá trực tiếp với hút thuốc lá thụ động (hô hấp trong môi trường có khói thuốc). Dù hút ít, thỉnh thoảng hút hoặc sử dụng các loại thuốc lá được cho là “nhẹ” vẫn có thể gây hại cho sức khỏe. Đặc biệt, ở một số nhóm đối tượng như phụ nữ đang mang thai, người mắc bệnh đái tháo đường, người cao tuổi hoặc người đã có bệnh tim mạch, tác hại của thuốc lá đối với tim và mạch máu càng trở nên nghiêm trọng hơn.
Trước những ảnh hưởng nặng nề của thuốc lá đối với sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe tim mạch, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức và chủ động phòng tránh. Giới trẻ cần nói không với thuốc lá, không thử hút thuốc và không sử dụng thuốc lá điện tử. Những người đang hút thuốc cần giảm dần, tiến tới từ bỏ hoàn toàn thuốc lá để bảo vệ sức khỏe của chính mình và những người xung quanh.
Phòng, chống tác hại của thuốc lá là trách nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Việc xây dựng môi trường không khói thuốc tại gia đình, nơi làm việc, trường học, bệnh viện và nơi công cộng sẽ góp phần làm giảm nguy cơ mắc và tử vong do các bệnh tim mạch liên quan đến thuốc lá. Từ bỏ thuốc lá không chỉ là bảo vệ lá phổi, mà còn là bảo vệ trái tim, bảo vệ sự sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho mỗi người./.
